ვარ თუ არა პასუხისმგებელი გარდაცვლილის ვალებზე (კრედიტები, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციები)

რა უნდა გააკეთოთ

1. შემკითხველის სტატუსი: სამკვიდრო არის როგორც ქონება (აქტივი), ისე გარდაცვლილის ვალები (პასივი) (სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლი) — ვალები გადადის მხოლოდ სამკვიდროს მიმღებზე; მიღება — ნოტარიუსისთვის განცხადების წარდგენა ან ქონების ფაქტობრივი ფლობა/მართვა (სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლი) (ბინაში ცხოვრება, მისი ანგარიშების გადახდა, მანქანის წაყვანა — უკვე მიღებაა). თავდები და თანადამკისრებელი პასუხს აგებენ საკუთარი ხელშეკრულებით: თავდებს არ შეუძლია მემკვიდრის შეზღუდულ პასუხისმგებლობაზე მითითება (სამოქალაქო კოდექსის 899-ე მუხლი). მეუღლე: ერთ-ერთი მეუღლის ვალზე ის საერთო ქონებაა, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ ის ოჯახის საჭიროებებზე დაიხარჯა (სამოქალაქო კოდექსის 1170-ე მუხლი).

2. გადაწყვიტეთ ვადების გასვლამდე — მიიღოთ თუ უარი თქვათ: უარი ნოტარიუსთან — იმის შეტყობიდან 3 თვის განმავლობაში, რომ მოწვეულია სამკვიდროზე (სასამართლო ვადას აგრძელებს არაუმეტეს 2 თვით) (სამოქალაქო კოდექსის 1434-ე მუხლი) — ეს მიღების ვადისგან განსხვავებული, უფრო მოკლე ვადაა; ვინც უარის თქმა ვერ მოასწრო, შეუძლია უბრალოდ არ მიიღოს სამკვიდრო; სამკვიდროს ნაწილობრივი ან პირობითი მიღება/უარი დაუშვებელია (სამოქალაქო კოდექსის 1435-ე მუხლი); უარი სხვა მემკვიდრის „სასარგებლოდ“ მიღებად ითვლება (სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლი). გადაწყვეტილებამდე ქონებას ნუ გამოიყენებთ.

3. თუ მიღებულია — ზღვარი: სამკვიდროს მიმღები მემკვიდრეები ვალებზე პასუხს აგებენ მხოლოდ მიღებული აქტივის ფარგლებში, წილის პროპორციულად (სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე მუხლი). მტკიცების ტვირთი: ვალების სამკვიდროზე მეტობას ამტკიცებს მემკვიდრე, თუ ნოტარიული აღწერა არ არსებობს (სამოქალაქო კოდექსის 1485-ე მუხლი) — ამიტომ შეიძლება სამკვიდროს აღწერის მოთხოვნა — 2 თვე, მიღების ვადის ფარგლებში (სამოქალაქო კოდექსის 1432-ე მუხლი).

4. ხომ არ დაკარგა კრედიტორმა მოთხოვნა: კრედიტორმა მოთხოვნა სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეებს უნდა წაუყენოს სამკვიდროს გახსნის შეტყობიდან 6 თვის განმავლობაში, თუნდაც ვალის ვადა არ დამდგარიყოს (სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლი); რომელმაც სამკვიდროს გახსნის შესახებ არ იცოდა — მოთხოვნის ვადის დადგომიდან 1 წლის განმავლობაში (სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლი); გაშვება — მოთხოვნის უფლების დაკარგვა (სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლი). გამონაკლისი: ეს ვადები არ ეხება უკანასკნელი ავადმყოფობის დროს მკურნალობის ხარჯებს, ხელფასსა და დაკრძალვის ხარჯებს (სამოქალაქო კოდექსის 1489-ე მუხლი).

5. ბანკსა და კოლექტორებს — წერილობით მოსთხოვეთ ვალის გაანგარიშება და სამკვიდროს მიღების დამადასტურებელი მტკიცებულებები; სასამართლოში შესაგებელში მიუთითეთ აქტივის ზღვარსა და წარდგენის ვადის გაშვებაზე.

6. სად მიმართოთ: ნოტარიუსთან სამკვიდროს გახსნის ადგილის მიხედვით (უარი, აღწერა); რაიონულ (საქალაქო) სასამართლოში; აღსრულების ეროვნულ ბიუროში.

7. მტკიცებულებები: ნოტარიუსის ცნობა, ვინ მიიღო სამკვიდრო ან უარი თქვა; ქონების აღწერა და შეფასება; საკრედიტო ხელშეკრულებები და ვალის გაანგარიშება; როდის გაიგო კრედიტორმა გარდაცვალების შესახებ (წერილები, ზარები).

8. გავრცელებული შეცდომები: ბანკისთვის გადახდა იმის გარკვევამდე, მიღებულია თუ არა სამკვიდრო და რა ღირს ის; მოსაზრება, რომ კრედიტი მსესხებელთან ერთად „კვდება“; თავდები ეყრდნობა სამკვიდროს ზღვარს; სამკვიდროზე უარის ვადის აღრევა მიღების 6-თვიან ვადასთან — უარის თქმა შესაძლებელია მხოლოდ 3 თვის განმავლობაში.

აუცილებლად გადაამოწმეთ

• სამკვიდროს არმიმღები ვალებზე პასუხს არ აგებს; ფაქტობრივი მიღებაც მიღებად ითვლება
• მიმღები პასუხს აგებს მხოლოდ მიღებულის ღირებულების ფარგლებში და წილის პროპორციულად
• კრედიტორების ვადა მემკვიდრეებისთვის მოთხოვნის წასაყენებლად და მისი გაშვების შედეგები
• სამკვიდროზე უარი — ნოტარიუსთან, ვადაში, მთლიანად და არა სხვა მემკვიდრის „სასარგებლოდ“
• თავდები/თანადამკისრებელი და მეუღლე პასუხს სხვა საფუძვლებით აგებენ