საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ · რედაქცია 01.04.2025

საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ სასამართლო პრაქტიკაში

საერთო სასამართლოების 2 799 მითითება 26 მუხლზე , ასევე 4 მითითება შემოსავლების სამსახურის დავების გადაწყვეტილებებში. ქვემოთ — 20 ყველაზე ხშირად გამოყენებული მუხლი და ფრაგმენტი უმაღლესი ინსტანციის ერთ-ერთი გადაწყვეტილებიდან.

1. მუხლი 4. ტერმინთა განმარტება — 886 გადაწყვეტილება

   სააპელაციო პალატამ მიუთითა „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტზე, 6.1 და 13.3 მუხლებზე,…

2. მუხლი 6. დევნილის ცნება — 514 გადაწყვეტილება

   სააპელაციო პალატამ მიუთითა „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტზე, 6.1 და 13.3 მუხლებზე, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრის 08.04.2021 წლის №01-30/ნ ბრძანებით…

3. მუხლი 13. ოჯახის ერთიანობის პატივისცემისა და სათანადო საცხოვრებლით უზრუნველყოფის უფლებები — 443 გადაწყვეტილება

   …დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ მიუთითა „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტზე, 6.1 და 13.3 მუხლებზე, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრის 08.04.2021 წლის №01-30/ნ ბრძანებით დამტკიცებული…

4. მუხლი 12. დევნილის უფლებები და მოვალეობები — 218 გადაწყვეტილება

   …საერთაშორისო, დონორი ან ადგილობრივი ორგანიზაციების, ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირების მიერ საცხოვრებელი ფართობის საკუთრებაში გადაცემა ან სანაცვლოდ მისი სათანადო ფულადი ან სხვა სახის დახმარებით უზრუნველყოფა. ამავე კანონის მე-12 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, დევნილს უფლება აქვს მიიღოს სოციალური და სხვა სახის დახმარებები საქართველოს კანონმდებლობით.

5. მუხლი 1. ზოგადი დებულებანი — 152 გადაწყვეტილება, 1 საგადასახადო დავა

   …№ბს-365-360 (კ-16), 25.05.2017წ.). 10. საქართველოს კონსტიტუციით განმტკიცებული სოციალური სახელმწიფოს პრინციპის გამოხატულებაა სახელმწიფოს განსაკუთრებული ვალდებულებები, რომლებიც მას იძულებით გადაადგილებულ პირთა მიმართ ეკისრება. „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში - „სპეციალური კანონი“) პირველი მუხლის თანახმად,…

6. მუხლი 2. კანონის რეგულირების სფერო — 135 გადაწყვეტილება, 2 საგადასახადო დავა

   სააპელაციო პალატამ მიუთითა „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლზე, მე-4 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტზე, მე-13 მუხლის მე-2…

7. მუხლი 10. პირისათვის დევნილის სტატუსის შეწყვეტის, ჩამორთმევისა და აღდგენის საფუძვლები — 106 გადაწყვეტილება

   …პირი მივიჩნიოთ იძულებით გადაადგილებულად – დევნილად, მას იძულებით, საკუთარი ნების საწინააღმდეგოდ უნდა უხდებოდეს თავისი მუდმივი საცხოვრებელი ადგილის დატოვება, ადგილის, სადაც იგი ჩვეულებრივ, ყოველდღიურ ცხოვრებას, საქმიანობას ეწევა. ზემოაღნიშნული კანონის მე-10 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, პირს დევნილის სტატუსი შეუწყდება, თუ ამ კანონის საფუძველზე სამინისტროს მიერ წინასწარ გამოცხადებულ ვადაში მან არ გაიარა დევნილთა რეგისტრაცია.

8. მუხლი 3. კანონის მიზანი — 94 გადაწყვეტილება

   …განსაზღვრავს დევნილის სამართლებრივ სტატუსს, პირისათვის დევნილის სტატუსის მინიჭების, შეწყვეტის, ჩამორთმევისა და აღდგენის საფუძვლებსა და წესს, დევნილის სამართლებრივ, ეკონომიკურ და სოციალურ გარანტიებს, მის უფლებებსა და მოვალეობებს. ხსენებული კანონის მე-3 მუხლი კანონის მიზნებად ასახელებს ისეთი სამართლებრივი მექანიზმების შექმნას, რომლებიც: ა) უზრუნველყოფს დევნილის უფლებების დაცვას დევნილობის პერიოდში;

9. მუხლი 8. პირისათვის დევნილის სტატუსის მინიჭების წესი — 79 გადაწყვეტილება

   …არჩეულის შეცვლის უფლება თავად დევნილ პირს გააჩნია, თუმცა აღნიშნული უფლება არ გულისხმობს არსებული საკანონმდებლო პროცედურის გვერდის ავლით მის რეალიზებას, სასურველი შედეგის (რეგისტრაციის ცვლილება) თავისთავად დადგომის შესაძლებლობას. ,,საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, პირისათვის დევნილის სტატუსის მინიჭებისა და დევნილთა რეგისტრაციის პროცედურები განისაზღვრება ამ კანონის შესაბამისად სამინისტროს მიერ დადგენილი წესით.

10. მუხლი 14. დევნილის საცხოვრებელ ფართობთან დაკავშირებული უფლებების დაცვა — 60 გადაწყვეტილება

    …მფლობელობაში გადაცემული საცხოვრებელი ფართობი არის საცხოვრებელი ფართობი, სადაც დევნილი/დევნილი ოჯახი მესაკუთრის თანხმობის საფუძველზე, მონაცემთა ბაზის მიხედვით რეგისტრირებულია ან რეგისტრაციის გარეშე ფაქტობრივად ცხოვრობს. ამავე კანონის მე-14 მუხლის მე-4 პუნქტის მიხედვით, დევნილის/დევნილი ოჯახის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი ფართობი, ამ კანონის მე-4 მუხლის „პ“ ქვეპუნქტით…

11. მუხლი 11. დევნილის შემწეობის შეჩერების, შეწყვეტისა და აღდგენის საფუძვლები — 25 გადაწყვეტილება

    გარდა ამისა, დაუსაბუთებელია კასატორის მითითება „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლზე, რომლითაც განსაზღვრულია დევნილის შემწეობის შეჩერების, შეწყვეტისა და აღდგენის საფუძვლები.

12. მუხლი 5. მოსახლეობის დაცვა იძულებითი გადაადგილებისაგან — 21 გადაწყვეტილება

    საკასაციო პალატა მიუთითებს სადავო პერიოდში მოქმედ „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (1996წ.) მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვითაც, დევნილის ერთ-ერთ უფლებას განეკუთვნებოდა სოციალური და სხვა დახმარებების მიღება, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესითა და პირობებით.

13. მუხლი 19. დევნილის დახმარების ორგანიზება — 14 გადაწყვეტილება

    …შეფასება. „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 6.1 მუხლზე, მე-13 მუხლის პირველ, მე-2, მე-3 და მე-4 პუნქტებზე, მე-14 მუხლის პირველ, მე-3 და მე-6 პუნქტებზე, მე-19 მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებზე, 20.1 მუხლზე, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრის 2013 წლის 9…

14. მუხლი 20. დევნილის უფლებების დაცვის გარანტია — 13 გადაწყვეტილება

    …იურიდიული პირების მიერ საცხოვრებელი ფართობის საკუთრებაში გადაცემა ან სანაცვლოდ მისი სათანადო ფულადი ან სხვა სახის დახმარებით უზრუნველყოფა. "დევნილთა შესახებ" კანონიდან სააპელაციო პალატამ ასევე მიუთია 6.1, მე-13, მე-14, მე-19 და 20.1 მუხლებზე. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა აგრეთვე საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 04.07.2019წ.

15. მუხლი 16. დევნილის სოციალური დაცვა — 6 გადაწყვეტილება

    რაც შეეხება მოსარჩელეებისთვის ზიანის სახით მიუღებელი შემწეობის ანაზღაურების საკითხს, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-16 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის…

16. მუხლი 17. დევნილის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნებამდე მისი ქვეყნის სხვა ნაწილში განსახლებისა და ინტეგრაციის სახელმწიფო გარანტიები — 3 გადაწყვეტილება

    …მიუთითეს გარკვეული ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი ნორმები და მოითხოვეს,,საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი, მე-3, მე-4, მე-6, მე-12, მე-13, მე-17, მე-19 მუხლების დაცვით მათი ოჯახის გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფა. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელეთა პოზიცია 2017 წლის 24 მარტს წარდგენილი…

17. მუხლი 15. საკუთრების უფლების დაცვა დევნილის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე — 2 გადაწყვეტილება

    კასატორმა "საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ" კანონის მე-15 და მე-18 მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ კანონმდებელმა დევნილის სტატუსის მქონე პირის მემკვიდრის უფლება მუდმივ საცხოვრებელ ადგილას დაბრუნების შემთხვევაში…

18. მუხლი 7. დევნილთა დისკრიმინაციის დაუშვებლობა — 1 გადაწყვეტილება

    …ხ------------------სა და ზ----- კ-------ას, ა-–---------- გ---–--–-–---–ისა და მისი მშობლის, ნ-----------–-–---–-ს, და მისი არასრულწლოვანი და-ძმის, ნ-------------–--–-–---–-სა და ნ-----–---–------ს, და ელ---------------ის მიმართ. ,,საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლი ადგენს, რომ დაუშვებელია დევნილთა ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია მათ მიერ საკუთარი უფლებებისა და თავისუფლებების განხორციელებისას.

19. მუხლი 18. დევნილის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნების შემდეგ მისი რეინტეგრაციის სახელმწიფო გარანტიები — 1 გადაწყვეტილება

    კასატორმა "საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ" კანონის მე-15 და მე-18 მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ კანონმდებელმა დევნილის სტატუსის მქონე პირის მემკვიდრის უფლება მუდმივ საცხოვრებელ ადგილას დაბრუნების შემთხვევაში გაითვალისწინა,…

20. მუხლი 24. ამ კანონის ამოქმედებასთან დაკავშირებით განსახორციელებელი ღონისძიებანი — 1 გადაწყვეტილება

    აღნიშნულ ნაწილში მოსარჩელეზე არ ვრცელდებოდა არც „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ” კანონის და არც აღნიშნული კანონის 24-ე მუხლის მე-2 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე შემუშავებული დევნილთა საცხოვრებლით უზრუნველყოფის წესი, რომელმაც არაერთხელ განიცადა ცვლილება.