სამკვიდროს გაყოფა მემკვიდრეებს შორის სასამართლოში

რა უნდა გააკეთოთ

1. ჯერ შეთანხმდით: სამკვიდროს გაყოფა ხდება სამკვიდროს მიმღებთა შეთანხმებით, წილების პროპორციულად (სამოქალაქო კოდექსის 1452-ე მუხლი); ნოტარიუსთან გაყოფის შესახებ შეთანხმებას წინ უძღვის ყველა მემკვიდრის წილების მითითებით გაცემული სამკვიდრო მოწმობა („სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-92 მუხლი). წინააღმდეგ შემთხვევაში, უთანხმოებისას სამკვიდროს ყოფს სასამართლო ქონების ხასიათის, თითოეული მემკვიდრის საქმიანობისა და გარემოებების გათვალისწინებით (სამოქალაქო კოდექსის 1469-ე მუხლი).

2. სასამართლოს გადაწყვეტის ვარიანტები: თითოეულს უფლება აქვს მოითხოვოს თავისი წილის ნატურით გამოყოფა, თუ ეს შესაძლებელია (სამოქალაქო კოდექსის 1454-ე მუხლი); წინააღმდეგ შემთხვევაში, რაც დანიშნულების დაზიანების გარეშე ვერ გაიყოფა, წილების მიხედვით საერთო საკუთრება ხდება (სამოქალაქო კოდექსის 1459-ე მუხლი), ხოლო თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია, ნივთი იყიდება და ამონაგები იყოფა (სამოქალაქო კოდექსის 964-ე მუხლი). ბინა ნატურით, როგორც წესი, არ იყოფა — რეალური შედეგია წილის გამოსყიდვა ან გაყიდვა.

3. ვის რჩება ნივთი: მემკვიდრეს, რომელიც მამკვიდრებელთან ერთად ცხოვრობდა გარდაცვალებამდე არანაკლებ 1 წლის განმავლობაში, აქვს საცხოვრებელი სახლისა და საოჯახო ნივთების მიმართ უპირატესი უფლება (სამოქალაქო კოდექსის 1481-ე მუხლი); ის სხვებს უხდის კომპენსაციას (სამოქალაქო კოდექსის 1482-ე მუხლი); სასამართლოს შეუძლია კომპენსაციის გადახდა გადაავადოს არაუმეტეს 10 წლით (სამოქალაქო კოდექსის 1483-ე მუხლი). წილები კორექტირდება: შთამომავალს, რომელმაც განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა ქონების შენარჩუნებასა და გაზრდაში, შეუძლია მოითხოვოს გათანაბრება (სამოქალაქო კოდექსის 1475-ე მუხლი); მამკვიდრებლისგან გარდაცვალებამდე 5 წლის განმავლობაში მიღებული ნაჩუქარი წილში ჩაითვლება (სამოქალაქო კოდექსის 1455-ე მუხლი), მაგრამ საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით — მხოლოდ მამკვიდრებლის ნათლად გამოხატული ნების არსებობისას (სამოქალაქო კოდექსის 1455-ე მუხლი).

4. სასამართლოს გარეშე გამოსავალი — თქვენი წილის მესამე პირზე გაყიდვა დანარჩენების თანხმობის გარეშე: თითოეულს შეუძლია განკარგოს თავისი წილი (ხელშეკრულება ნოტარიუსთან), მაგრამ არა ცალკეული ნივთები (სამოქალაქო კოდექსის 1470-ე მუხლი); მთელ ნივთს განკარგავენ მხოლოდ ერთობლივად; წილის შესყიდვის უპირატესი უფლება არსებობს მხოლოდ თუ ის კანონით ან შეთანხმებით არის დადგენილი (სამოქალაქო კოდექსის 959-ე მუხლი).

5. პროცესი: სარჩელი შედის მამკვიდრებლის ბოლო საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლი); სახელმწიფო ბაჟი — სარჩელის ფასის 1%, მაგრამ არანაკლებ 50 ლარისა (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-39 მუხლი); სამკვიდრო დავები ექვემდებარება სასამართლო მედიაციას (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187³-ე მუხლი). სარჩელის შეტანამდე შეუკვეთეთ შეფასება.

6. სად მიმართოთ: ნოტარიუსთან; რაიონულ (საქალაქო) სასამართლოში; საჯარო რეესტრში.

7. მტკიცებულებები: წილების მითითებით გაცემული სამკვიდრო მოწმობა, რეესტრის ამონაწერი, შეფასება და ნატურით გამოყოფის შესაძლებლობის დასკვნა, ერთად ცხოვრებისა და ნაჩუქარის დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

8. ხაფანგები: „თანამემკვიდრეს აქვს წილის პირველად შეძენის უფლება“ — ეს რუსეთის სამოქალაქო კოდექსის ნორმაა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ასეთი არ არის; გამოსყიდვის ან გაყიდვის ნაცვლად ოთახის ნატურით გამოყოფის მოთხოვნა.

აუცილებლად გადაამოწმეთ

• გაყოფა ნოტარიუსთან შეთანხმებით, უთანხმოებისას — სასამართლო, რომელიც ითვალისწინებს ქონების ხასიათსა და გარემოებებს
• ნატურით გამოყოფა, თუ შესაძლებელია; წინააღმდეგ შემთხვევაში საერთო წილობრივი საკუთრება და გაყიდვა ამონაგების გაყოფით
• მამკვიდრებელთან ერთად მცხოვრები მემკვიდრის უპირატესი უფლება დანარჩენებისთვის კომპენსაციით და 10 წლამდე გადავადებით
• თითოეულს შეუძლია განკარგოს თავისი წილი; წილის შესყიდვის უპირატესი უფლება კანონით არ არსებობს
• განსჯადობა მამკვიდრებლის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით და სახელმწიფო ბაჟი